Article on other languages:
 |
|
| Vista xeral de Mondoñedo | |
 |
|
| Xentilicio[1]: | Mindoniense |
| Provincia: | Provincia de Lugo |
| Comarca: | Mariña Central |
| Poboación: | 4.701 hab. ({{{ano poboación}}}) |
| Área: | 142,7 km² |
| Densidade: | 32,94 hab./km² |
| Entidades de poboación: | 15 parroquias |
| Capital do concello: | |
| Alcalde: | Orlando González (BNG) |
| Concelleiros: | BNG: 4 concelleiros PPdeG: 4 concelleiros PSdeG-PSOE: 2 concelleiros Outros: 1 concelleiro |
| Eleccións municipais en Mondoñedo | |
| Galegofalantes: | 98,08 % |
Mondoñedo (xentilicio: Mindoniense) é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Mariña Central da que é a capital a pesar de seres a terceira cidade en poboación, despois de Foz e Burela. A vila ten unha poboación de 4.701 habitantes (2007)[3], unha densidade de poboación de 32,94 hab./km², e unha superficie de 142,7 km². Mondoñedo ten sé episcopal compartida con Ferrol, aínda que o bispo reside nesta última. Foi capital dunha das sete provincias galegas históricas até 1833.
O concello de Mondoñedo atópase na metade norte da provincia de Lugo; fai fronteira polo norte cos concellos de Alfoz e Foz, polo sur, coa Pastoriza e Riotorto, polo leste, con Lourenzá e polo oeste, con Abadín. A poboación de Mondoñedo distribúese ao longo das 15 parroquias que forman o concello.
O seu casco vello foi declarado Conxunto Histórico-Artístico en 1985, nel destacan a praza da catedral, monumento nacional construído no século XIII e cara onde conflúen todas as rúas da vila. En Mondoñedo destacan outros edificios coma o Santuario dos Remedios, construído a mediados do século XVIII, o Hospital de San Paulo, construído na mesma época, o Convento da Concepción, o Mosteiro dos Picos e o Seminario Conciliar. A paisaxe arquitectónica da vila caracterízase polos tellados de lousa das casas que rematan nuns picos de pedra típicos chamados "ameas" para protexerse contra o vento. A vila de Mondoñedo é un dos puntos polos que pasa o Camiño de Santiago, sendo lugar de descanso para os peregríns. Aparece vencellada historicamente coa diocese de Britonia-moi posibelmente abranguendo terras entre a serra do Xistral e a foz do rio Navia- e coa chegada de poboacion bretona[1] procedente da Illa do mesmo nome no seculo V. Entre estes sobrancea a figura do bispo Mailoc[2]
O val no que se atopa o concello conserva numerosos restos arqueolóxicos como dolmens, castros, coma o de Zoñán e petróglifos, os cales amosan que xa existían asentamentos na vila dende o neolítico.
A vila de Mondoñedo tamén destaca polos seus atractivos naturais entre os que destacan a Cova do Rei Cintolo, situada no lugar de Supena na parroquia de Argomoso e que cos seus 7.500 metros de lonxitude constitúe a maior cova de Galicia[4], e os saltos naturais de A Fervenza, formada polo río Tronceda afluente do Masma e o Salto do Coro, formado polo río Valiñadares.
O concello de Mondoñedo tamén é coñecido por ser a vila de nacemento do escritor Álvaro Cunqueiro, considerado un dos grandes autores da literatura galega, do compositor Pascual Veiga, autor da música do himno galego, do escritor do rexurdimento Manuel Leiras Pulpeiro, e do xornalista e poeta Antonio Noriega Varela entre outros.
Índice |
Xeografía
Demografía
A evolución demográfica do concello presenta unha perda demográfica dende principios do século XX. Dende a década de 1900 ata a década dos 40 os censos decenais mostraban unha progresiva mingua da poboación mindoniense, ata o momento en que ten lugar unha certa recuperación vencellada á finalización da Guerra Civil (1936-1939), empezando de novo a diminución da poboación ata a década dos 70, a partires da cal produciuse un estancamento da poboación ata o día de hoxe. A consecuencia desta disminución da poboación é debido ao crecemento vexetativo de signo negativo e a emigración (1950-1970)
No entanto, nos últimos anos, o aumento da taxa de natalidade e a crecente chegada de inmigrantes á cidade auguran, cando menos, unha estabilización da situación. En Mondoñedo, actualmente, o índice de natalidade vai en aumento. Se ata finais do século XX o índice descendía co paso dos anos, a partires do 2001 comezou unha importante tendencia ascendente. Chegouse, nun único lustro, a case duplicar os valores de natalidad obtidos no ano 2000.
Outro factor importante á hora de falar de tendencias demográficas é a inmigración. Nos últimos anos medrou considerablemente o número de persoas chegadas ao concello dende fóra de España. Os inmigrantes, en boa parte africanos e americanos, veñen traballar maioritariamente no sector da construción. Se no ano 1996 só residían 11 estranxeiros en Mondoñedo, situación que se mantivo ata 1999, os datos do último censo confirman un considerable incremento. En 2006 xa había 136 estranxeiros na cidade, dos cales 36 chegaran de África e 55 de América.
| Evolución da poboación de: Mondoñedo - desde 1900 ata 2004 - | ||||
| 1900 | 1930 | 1950 | 1981 | 2004 |
| 10.590 | 8.673 | 8.533 | 6.946 | 4.904 |
| Fontes: INE e IGE
(Os criterios de rexistro censal variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.) |
||||
Historia
A primeira mención a Mondoñedo é de 1112: a raíña Urraca traslada a Sé Episcopal de San Martiño de Mondoñedo a Vilamaior do Val de Brea, ou Valibria, a actual Mondoñedo [3]. En 1156 Afonso VII concédelle a categoría de cidade. A Sé Episcopal trasladouse a Ribadeo entre 1182 e 1230 para fomentar o poboamento desta vila.
O episodio máis sonado da historia antiga de Mondoñedo foi a decapitación do mariscal Pardo de Cela. Acusado de traizón e apresado no seu castelo da Frouseira, a súa muller obtivo o perdón da raíña Isabel a Católica, pero os inimigos do Mariscal detiveron os portadores do indulto real na ponte do Pasatempo o tempo preciso para que fose executado.
Patrimonio histórico e artístico
- A catedral de Mondoñedo é Monumento Nacional. Foi construída polo bispo Martiño entre 1230 e 1248 e conserva a porta románica primitiva. Conta cun rosetón oxival do século XIII; as xanelas barrocas, as torres e o frontón son do século XVIII, mandados facer polo bispo Muñoz e Salcedo. No interior, a cabeceira é de estilo románico e vaise tornado en oxival conforme avanzan as naves. Por baixo dos dous órganos do século XVIII hai pinturas murais do século XIV; unhas representan a Degolación dos Inocentes e as outras cenas da vida de San Pedro. O museo catedralicio contén pezas arqueolóxicas da catedral e das parroquias veciñas, tallas, pinturas, gravados, retablos e outros obxectos litúrxicos.
- Hospital de San Paulo, construído tamén na mesma época. Por riba da porta destacan o escudo de Mondoñedo e o propio de Sarmiento.
Disque Sarmiento tiña a "doenza da pedra" polas moitas construcións que fomentou e que quixo abrir unha canle polo Masma para traer a auga do mar até Mondoñedo.
- A Alameda, situada entre o santuario dos Remedios e os Hospital de San Paulo, foi plantada en 1594 polo rexedor Luís de Luaces, que celebrou a primeira Festa da Árbore de Europa. Hai un monólito conmemorativo.
- Mosteiro de Alcántara, do século XVIII, abandonado na actualidade.
- Convento da Concepción, de comezos do século XVIII, construído para acoller as monxas concepcionistas que habitaban no pazo de Couto do Outeiro, sen se ateren aos canons do Concilio de Trento.
- Santuario dos Remedios, construído a mediados do século XVIII polo bispo Sarmiento en estilo barroco.
- Pazo do rexedor Luaces, número 6 da praza da Pena de Francia, de estilo gótico isabelino.
- Consistorio Vello, construído no século XVI. Ten un escudo de Carlos V na fachada, un eneixado de ferro forxado e unha forneliña a San Roque, por un antigo voto do concello. Actualmente é a biblioteca municipal.
- Pazo Episcopal, incendiado en 1832 e moi restaurado logo.
- Fonte Vella de Álvaro Cunqueiro, construída en 1548 polo bispo Diogo de Soto. Ten os escudos de Carlos V e do propio bispo.
- Capela de San Roque, do século XV.
- Ponte do Pasatempo, nos Muíños de Arriba, onde tivo lugar a dramática escena do final da vida de Pardo de Cela. Cruza o río Valiñadares, no que houbo noutrora moitos muíños. Ten un único arco de medio punto de 7 m. de luz construído en xisto e cantería coa calzada alombada e grosos muros.
- Seminario de Santa Catarina, do século XVIII, cunha balconada de ferro, os escudos dos fundadores, e a imaxe de Santa Catarina.
- Casa do Concello, pazo do século XVIII. Ten un escudo da cidade na fachada. Foi cuartel.
- Cuartel da Garda Civil, antigo pazo do século XVIII, con escudos.
A cinco quilómetros atópanse as Covas do Rei Cintolo.
Persoeiros de Mondoñedo
- Alvito de Mondoñedo, relixioso, bispo de León (1000-1062)
- José Pacheco, sacerdote e mestre de capela da catedral de Mondoñedo (1784-1865)
- Pascual Veiga Iglesias, compositor (1842-1906)
- Manuel Leiras Pulpeiro, médico e poeta (1854-1912)
- Antonio Noriega Varela, xornalista e poeta (1869-1947)
- Xosé Díaz Jácome, xornalista e escritor (1910-1998)
- Álvaro Cunqueiro Mora, novelista, xornalista e gastrónomo (1911-1981)
- Carlos Folgueira García O Rei das Tartas, reposteiro, exportador da famosa Tarta de Mondoñedo (1937-1993)
- Marina Mayoral, escritora (n. 1942)
- Antonio Reigosa, escritor e investigador (n. 1958)
Galería de imaxes
- Vexa o artigo principal en: Galería de imaxes de Mondoñedo
 Museo do Mago Merlín |
 edificio |
 Ponte Pasatempo |
 Tumba de Álvaro Cunqueiro no cemiterio de Mondoñedo |
Lugares de Mondoñedo
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Mondoñedo vexa: Lugares de Mondoñedo.
Parroquias
Véxase tamén
|
Referencias relacionadas con Galicia |
||
Ligazóns externas
Referencias
- ↑ Véxase no Galizionario.
- ↑ Datos de 2001 publicados en 2004.
- ↑ http://www.ige.eu/web/mostrar_actividade_estatistica.jsp?idioma=gl&codigo=0201001002 Censo 2007 Lugo
- ↑ http://www.mondonedo.net/content/view/35/52/lang,gl/ Cova do Rei Cintolo
